چاپ کتاب

انتشارات اندیشمند

صورخیال در نگارش کتاب ادبی

تاریخچة پیدایش عناصر صورخیال

در سرزمین یونان ، کوچ و اختلاط طوایف و آمیخته شدن فرهنگهای نزدیک به هم باعث پیدایش فرهنگی کاملتر و وسیع تر گردید و در همین راستا ، اوضاع اجتماعی و اقدامات مدم آنجا در جهت رفع مشکلاتشان از جمله ، طریقه ی مقابله در دادگاهها و مجالس بحث و غیره ، نیز موجب شد که توجه آنها به نقش سخن خوب و مؤثر و به کار بردن شیوه هایی که کلام آنها را بهتر جلوه دهد ، جلب گردد و بدین طریق ، آرام آرام پایه های فنون ادبی گذاشته می شد و همچنین تعدّد و تنوّع طوایف بومی و کثرت خدایان و عقاید مختلف دربارة آنها و گوناگونی نحوه ی ابراز  این عقاید و احساسات نسبت به خدایان ، همگی دست به دست هم داد موجب پیدایش هنر در زمینه های مختلف شد .

        زیرا هر کدام از آن طایفه ها به شیوه های خاص خود مثلاً ، غم انگیز ( تراژدی ) یا با نشان دادن قدرت و شجاعت ( حماسه ) و یا با همراه با شادمانی و پایکوبی ( شعر و موسیقی ) و غیره ، باورهای خود را نسبت به خدایان و ادیان ابراز  می کردند . چون هر کدام از خدایان را مظهر یکی از این موارد می دانستند .
        این شکل گیری هنر ، شامل شاخه های مختلف ادبیات از جمله : شعر ، موسیقی ، نمایش ، داستان و غیره گردید و «فن بیان» هم که یکی از علوم ادبی می باشد در آن جا شکل گرفت و به همراه دو علم معانی و بدیع ، علوم بلاغی را تشکیل داد که مدتها به همین نام به کار گرفته شدند امّا بعدها در زبانهای مختلف از یکدیگر جدا شدند و سه علم مجزّای معانی و بیان و بدیع در قلمرو ادبیات ، استقلال یافتند .
        عامل شکل گیری «فنّ بیان» در یونان باستان ، وجود دادگاههای متعدد بود که باعث توجّه به فن خطا به مؤثر سخن گفتن شد و سوفسطائیان به ظرایف فنّ خطابه و مغالطه ، توجّه بسیار داشتند تا این که بعدها افلاطون در مورد خطابه ، بحث های دقیقی کرد و این نکته را مطرح نمود که خطابه  باید

 با توجّه به روحیات شنونده ایراد گردد و این همان مطلبی است که در عصر عباسی به علم معانی ما به صورت سخن گفتن به مقتضای حال مخاطب مطرح شد .
        پس از افلاطون ، ارسطو کتاب مستقلی در این فنّ نوشت و از سبکهای خطابه و صنایعی که در مؤثر کردن کلام به کار می روند ، سخن گفت . پس به طور کلّی می توان گفت که اساس بلاغت چه در شرق و چه در غرب دو کتاب ارسطو یعنی «بوطیقا» و «رطوریقا» است .
        ارسطو در کتاب «رطوریقا» از خطابه به عنوان شیوه ای که از همة ابزار و وسایل ترغیببه مقتضای مورد ، استفاده می کند ، سخن می گوید . از این رو از صناعات مختلفی که سخنور از آنها برای تأثیر نهادن بر شنونده استفاده می کند ـ از جمله : ضرب المثل ، تشبیه ، استعاره ، اغراق و جناس ـ  بحث می نماید .
        ارسطو با توجّه به فنّ سخنرانی که در یونان رواج داشت ، علوم معانی و بیان را در کتاب رتوریک (Rhetoric ) خود مطرح کرد . رتوریک در اصل هنر گفتن به نحو مؤثر یا به عبارتی هنر ترغیب و تشویق کردن است و از اصول و شیوه های عرضة افکار به طرزی روشن و مؤثر و بر انگیزنده در قالب عباراتی جذّاب و دلنشین سخن می گوید .
        در اروپای قرون وسطی ، رتوریک اهمیت بسیار داشت و آن را جزو سه علم : دستور زبان ، منطق و خطابه می دانستند که برای اخذ درجة دکتری لازم بوده و خطابه را به متابعت از ارسطو مرکّب از سه جزء : ابداع ، تبویب مطالب و سبک می دانستند . سبک ، انتخاب کلمات مناسب و استفاده از صنایع بدیعی و آهنگ و وزن بود تا مطالب هر چه بیشتر شیوا و مؤثر باشد . حتّی تا اوایل قرن نوزدهم هم هنوز رتوریک در مفهوم قدیمش که سخن گفتن مؤثر است ، مطرح بود ، زیرا همگان عقیده داشتند که ادبیات مخصوصاً شعر ، صناعتی است که از ابزار هنری سود می جوید تا بر خواننده اثر بگذارد .
 شاید بتوان گفت که مبنای بحث ، کم و بیش یکی است امّا در بنا ، اختلاف بسیار گسترده است ، زیرا سخن مؤثر برای ترغیب شنونده یا اقناع او در نزد قدمای ما به صورت «به مقتضای حال سخن گفتن» تغییر و تکامل یافت و بحث های مربوط به آیین سخنوری از قبیل احتجاج و شوخی و مقدمه و     ، حذف شد و فقط به قوانین نوشتاری توّجه کردند ، آن هم نه در حدود انشا و مقاله بلکه در حد جمله و بیت بود .       
        دقایق و ظرایف آیات قرآنی و بعدها کلام فصحا و شعرای عرب با توجه به صرف و نحو زبان عربی تبیین شد و قوانینی استخراج گردید یا سرمشق  نویسندگان عرب زبان قرار گیرد . در مقدمۀ این علم بحثهایی در باب فصاحت و بلاغت افزودند که می توان منشأ آن را همان  کتاب رتوریک ارسطو دانست . در همین حین علوم بیان و بدیع نیز بر مبنای بحث های ارسطو در کتاب رتوریک شکل گرفت و سه علم معانی و بیان و بدیع ( علوم بلاغی ) جزو مهمترین علوم ادبی محسوب شد .
        با این که عبدالقاهر جرجانی را معمولاً مؤسس علم بیان در زبان فارسی می دانند امّا به طور کلّی مباحثی از علم معانی و بیان به صورت پراکنده در آثار قدما از جمله «الصناعتین» از ابوهلال عسکری که در اواسط قرن چهارم تألیف شده است ، دیده می شود .
        حاحظ بصری از کتابی به نام «کاروند» نام می برد که از کتب بلاغی ایرانیان در پیش از اسلام بود . در زبان عربی «مجاز القرآن» تألیف ابو عبیده مُعَمَرّبن مثنیٰ ، اولین کتاب تدوین شده در علوم بلاغی می باشد که در اواخر قرن دوم هجری نوشته شده است امّا در زبان فارسی ، نخستین کتاب در بلاغت «ترجمان البلاغه» می باشد که در قرن پنجم توسط محمدبن عمر رادویانی نوشته شده است و پس از آن ، دومین کتاب به نام «حدائق السحر» در قرن ششم هجری توسط رشید و طواط تألیف شده است   و سومین کتاب را در این علم ، «المعجم فی معاییر الاشعار العجم» می باشد که در قرن ششم توسط  شمس قیس  رازی  نگاشته  شده است  و این سه کتاب را در علم بلاغت ، امّهات  کتب بلاغی فارسی  گویند .
 

محبوب ترین کتاب ها
میزان برخورداری مدارس منطقه 6 تهران از یادگیری سازمانی
میزان برخورداری مدارس منطقه 6
بررسی زیرساخت‌های صنعت مکانیزه استان مازندران و ارائه راهکار برای بهبود آن
زیر ساخت های صنعت مکانیزه
تاثیرات مشاوره گروهی بر حل مسائل اجتماعی و بلوغ عاطفی بر اساس رویکرد لازاروس
تاثیرات مشاوره گروهی
آخرین اخبار
پرفروشترین کتاب
باکتری های شایع بیماریزای حیوانی از آسیب شناسی تا درمان
باکتری های شایع بیماریزای حیوانی از آسیب شناسی تا درمان
پربازدیدترین کتاب
سلامت اداری
چاپ کتاب: سلامت اداری