چاپ کتاب

انتشارات اندیشمند

صورخیال در نگارش کتاب ادبی

تاریخچة پیدایش عناصر صورخیال

در سرزمین یونان ، کوچ و اختلاط طوایف و آمیخته شدن فرهنگهای نزدیک به هم باعث پیدایش فرهنگی کاملتر و وسیع تر گردید و در همین راستا ، اوضاع اجتماعی و اقدامات مدم آنجا در جهت رفع مشکلاتشان از جمله ، طریقه ی مقابله در دادگاهها و مجالس بحث و غیره ، نیز موجب شد که توجه آنها به نقش سخن خوب و مؤثر و به کار بردن شیوه هایی که کلام آنها را بهتر جلوه دهد ، جلب گردد و بدین طریق ، آرام آرام پایه های فنون ادبی گذاشته می شد و همچنین تعدّد و تنوّع طوایف بومی و کثرت خدایان و عقاید مختلف دربارة آنها و گوناگونی نحوه ی ابراز  این عقاید و احساسات نسبت به خدایان ، همگی دست به دست هم داد موجب پیدایش هنر در زمینه های مختلف شد .

        زیرا هر کدام از آن طایفه ها به شیوه های خاص خود مثلاً ، غم انگیز ( تراژدی ) یا با نشان دادن قدرت و شجاعت ( حماسه ) و یا با همراه با شادمانی و پایکوبی ( شعر و موسیقی ) و غیره ، باورهای خود را نسبت به خدایان و ادیان ابراز  می کردند . چون هر کدام از خدایان را مظهر یکی از این موارد می دانستند .
        این شکل گیری هنر ، شامل شاخه های مختلف ادبیات از جمله : شعر ، موسیقی ، نمایش ، داستان و غیره گردید و «فن بیان» هم که یکی از علوم ادبی می باشد در آن جا شکل گرفت و به همراه دو علم معانی و بدیع ، علوم بلاغی را تشکیل داد که مدتها به همین نام به کار گرفته شدند امّا بعدها در زبانهای مختلف از یکدیگر جدا شدند و سه علم مجزّای معانی و بیان و بدیع در قلمرو ادبیات ، استقلال یافتند .
        عامل شکل گیری «فنّ بیان» در یونان باستان ، وجود دادگاههای متعدد بود که باعث توجّه به فن خطا به مؤثر سخن گفتن شد و سوفسطائیان به ظرایف فنّ خطابه و مغالطه ، توجّه بسیار داشتند تا این که بعدها افلاطون در مورد خطابه ، بحث های دقیقی کرد و این نکته را مطرح نمود که خطابه  باید

 با توجّه به روحیات شنونده ایراد گردد و این همان مطلبی است که در عصر عباسی به علم معانی ما به صورت سخن گفتن به مقتضای حال مخاطب مطرح شد .
        پس از افلاطون ، ارسطو کتاب مستقلی در این فنّ نوشت و از سبکهای خطابه و صنایعی که در مؤثر کردن کلام به کار می روند ، سخن گفت . پس به طور کلّی می توان گفت که اساس بلاغت چه در شرق و چه در غرب دو کتاب ارسطو یعنی «بوطیقا» و «رطوریقا» است .
        ارسطو در کتاب «رطوریقا» از خطابه به عنوان شیوه ای که از همة ابزار و وسایل ترغیببه مقتضای مورد ، استفاده می کند ، سخن می گوید . از این رو از صناعات مختلفی که سخنور از آنها برای تأثیر نهادن بر شنونده استفاده می کند ـ از جمله : ضرب المثل ، تشبیه ، استعاره ، اغراق و جناس ـ  بحث می نماید .
        ارسطو با توجّه به فنّ سخنرانی که در یونان رواج داشت ، علوم معانی و بیان را در کتاب رتوریک (Rhetoric ) خود مطرح کرد . رتوریک در اصل هنر گفتن به نحو مؤثر یا به عبارتی هنر ترغیب و تشویق کردن است و از اصول و شیوه های عرضة افکار به طرزی روشن و مؤثر و بر انگیزنده در قالب عباراتی جذّاب و دلنشین سخن می گوید .
        در اروپای قرون وسطی ، رتوریک اهمیت بسیار داشت و آن را جزو سه علم : دستور زبان ، منطق و خطابه می دانستند که برای اخذ درجة دکتری لازم بوده و خطابه را به متابعت از ارسطو مرکّب از سه جزء : ابداع ، تبویب مطالب و سبک می دانستند . سبک ، انتخاب کلمات مناسب و استفاده از صنایع بدیعی و آهنگ و وزن بود تا مطالب هر چه بیشتر شیوا و مؤثر باشد . حتّی تا اوایل قرن نوزدهم هم هنوز رتوریک در مفهوم قدیمش که سخن گفتن مؤثر است ، مطرح بود ، زیرا همگان عقیده داشتند که ادبیات مخصوصاً شعر ، صناعتی است که از ابزار هنری سود می جوید تا بر خواننده اثر بگذارد .
 شاید بتوان گفت که مبنای بحث ، کم و بیش یکی است امّا در بنا ، اختلاف بسیار گسترده است ، زیرا سخن مؤثر برای ترغیب شنونده یا اقناع او در نزد قدمای ما به صورت «به مقتضای حال سخن گفتن» تغییر و تکامل یافت و بحث های مربوط به آیین سخنوری از قبیل احتجاج و شوخی و مقدمه و     ، حذف شد و فقط به قوانین نوشتاری توّجه کردند ، آن هم نه در حدود انشا و مقاله بلکه در حد جمله و بیت بود .       
        دقایق و ظرایف آیات قرآنی و بعدها کلام فصحا و شعرای عرب با توجه به صرف و نحو زبان عربی تبیین شد و قوانینی استخراج گردید یا سرمشق  نویسندگان عرب زبان قرار گیرد . در مقدمۀ این علم بحثهایی در باب فصاحت و بلاغت افزودند که می توان منشأ آن را همان  کتاب رتوریک ارسطو دانست . در همین حین علوم بیان و بدیع نیز بر مبنای بحث های ارسطو در کتاب رتوریک شکل گرفت و سه علم معانی و بیان و بدیع ( علوم بلاغی ) جزو مهمترین علوم ادبی محسوب شد .
        با این که عبدالقاهر جرجانی را معمولاً مؤسس علم بیان در زبان فارسی می دانند امّا به طور کلّی مباحثی از علم معانی و بیان به صورت پراکنده در آثار قدما از جمله «الصناعتین» از ابوهلال عسکری که در اواسط قرن چهارم تألیف شده است ، دیده می شود .
        حاحظ بصری از کتابی به نام «کاروند» نام می برد که از کتب بلاغی ایرانیان در پیش از اسلام بود . در زبان عربی «مجاز القرآن» تألیف ابو عبیده مُعَمَرّبن مثنیٰ ، اولین کتاب تدوین شده در علوم بلاغی می باشد که در اواخر قرن دوم هجری نوشته شده است امّا در زبان فارسی ، نخستین کتاب در بلاغت «ترجمان البلاغه» می باشد که در قرن پنجم توسط محمدبن عمر رادویانی نوشته شده است و پس از آن ، دومین کتاب به نام «حدائق السحر» در قرن ششم هجری توسط رشید و طواط تألیف شده است   و سومین کتاب را در این علم ، «المعجم فی معاییر الاشعار العجم» می باشد که در قرن ششم توسط  شمس قیس  رازی  نگاشته  شده است  و این سه کتاب را در علم بلاغت ، امّهات  کتب بلاغی فارسی  گویند .
 

محبوب ترین کتاب ها
میزان برخورداری مدارس منطقه 6 تهران از یادگیری سازمانی
میزان برخورداری مدارس منطقه 6
بررسی زیرساخت‌های صنعت مکانیزه استان مازندران و ارائه راهکار برای بهبود آن
زیر ساخت های صنعت مکانیزه
تاثیرات مشاوره گروهی بر حل مسائل اجتماعی و بلوغ عاطفی بر اساس رویکرد لازاروس
تاثیرات مشاوره گروهی
آخرین اخبار
پرفروشترین کتاب
چاپ کتاب حوزه سلامت کودک و نوجوان
آسیبهای اینترنت وفضای مجازی بر کودکان ونوجوانان
پربازدیدترین کتاب
چاپ کتاب چگونه یک مقاله علمی مناسب بنویسیم.
How to write a Good scientific paper